Koester de Gement (door Sander Wieringa)
CROMVOIRT/HELVOIRT/VUGHT – 4 juli 2026. Dit voorjaar kon ik eens goed kijken in onze Gement.
Ik liep mee in drie excursies: in de eeuwenoude eendenkooi, met vogelspotters en op zoek naar bijzondere planten. En ik zag op tv ‘Vroege Vogels’ over de Gement, de Moerputten en het Bossche Broek.
Vroege Vogels stond – ook – versteld van de pracht van het gebied. Want hoe bijzonder is het: honderd soorten weidevogels; honderdén soorten zeldzame planten waaronder duizenden orchideeën, sommige zeer zeldzaam; hagedissen, kikkers, salamanders, reeën, hazen, zwanen, roofvogels, watervogels, zwaluwen, vleermuizen. En het pimpernelblauwtje, een vlinder die alleen nog hier voorkomt. En dat allemaal tegen de skyline van Den Bosch.
Maar “alles van waarde is weerloos”, dichtte Lucebert in 1954. Wat voor mensenlevens kostbaar is – natuur, schoonheid, liefde, eerlijkheid, vriendschap – is kwetsbaar bij winstbejag, genotzucht, vernieling, haat en nijd. Dat zien we ook bij de Gement.
Vijftig jaar geleden wilde Den Bosch de polder volbouwen. En passant Vught annexeren. Wethouder Hans van Mierlo ging daar toen dwars voor liggen. Met succes. Tien jaar later wilden ze een autoweg in de Gement. Actiegroep ‘Geen cement in de Gement’ vocht dat aan – kreeg gelijk van de Raad van State – en na weer tien jaar werd het de Randweg. Aan de kant dus. Recentelijk tekende Heijmans voor het plan Willemspoort-Zuid naast het JBZ een grote toegang vanaf de 500 te bouwen appartementen naar de Gement, zodat de bewoners daar hun honden konden uitlaten. Ook weer verijdeld. En vorig jaar bedacht het Vughtse college dat in de Gement torenhoge windturbines en onafzienbare zonnevelden konden komen. Ook afgeketst – vooralsnog.
Want op goede momenten werden ooit heel andere besluiten genomen. Rond 1990 werd het gebied opgenomen in de ecologische hoofdstructuur van Nederland. En in 2013 volgde promotie naar de hoofdklasse van natuurgebieden: de Europese Natura2000-bescherming. Daarmee ligt wettelijk vast dat de Gement voor de natuur is.
Politici stonden toen te klappen. Om vervolgens te proberen eronder uitkomen. Nu zijn er bijvoorbeeld weer plannen om de Gement in te richten voor ‘1629’, de slag om ’s-Hertogenbosch. Historische dijken en versterkingen zouden weer zichtbaar en toegankelijk moeten worden. Maar grondeigenaar en beheerder Natuurmonumenten zegt: bekijk het maar – vanaf het uitzichtpunt bij het JBZ. Geen kermis in de Gement.
Ik vroeg ooit aan Bosschenaren: “Is het een idee om de Sint Jan af te breken? Dan kan daar iets nuttigers komen.” Hoe ik het in mijn hoofd haalde! De Sint Jan is een monument! Klopt. En de Gement is een natuurmonument.
Het gedicht van Lucebert ging verder: “Alles van waarde is weerloos – wordt van aanraakbaarheid rijk – en aan alles gelijk”. Betekenis: koester en omhels het kostbare en kwetsbare, vereenzelvig je daarmee en niet met de vernietigende tegenkrachten. En wordt daar rijker door. Dat geldt ook voor de natuur om ons heen.
Sander Wieringa
