Corvers Column: Goede keus?
HELVOIRT – 14 november 2026. De gemeente Vught heeft mogelijkheden om gronden waarmee het plannen heeft bijvoorbeeld voor woningbouw veilig te stellen.
Door het vestigen van voorkeursrecht houdt Vught de regie op de situatie en voorkomt de gemeente grondspeculatie. Het voorkeursrecht houdt in dat als de eigenaar de grond wil verkopen deze zijn eigendom eerst aan de gemeente moet aanbieden.
Dit gaat niet altijd goed. In november 2023 is Vught wat erg voortvarend toen de gemeente de aanleg van zonne- en windparken wilde veiligstellen op basis van het Programma Grootschalige Opwek Vught. Het vestigt voor zo’n 400 percelen (!!), bijna alle van particulieren, het voorkeursrecht. Begin 2024 trekt de gemeenteraad het slecht doordachte en overhaast genomen besluit weer in. Voor een aantal percelen wordt wel voorkeursrecht ingesteld voor het opwekken van zonne-energie zoals voor een vijftal gronden die liggen in zoekgebieden voor zonne- en windenergie. Maar ook hier gaat Vught in de fout: de rechtbank vernietigt deze vijf besluiten in oktober 2025 omdat Vught onvoldoende rekening houdt met de belangen van bewoners. Het handelt in strijd met haar eigen uitgangspunt dat zonneparken minimaal dertig meter afstand moeten houden tot woningen en andere gevoelige objecten. En dus worden de bezwaren van grondeigenaren gehonoreerd.
Tot nu toe is Vught dus niet erg gelukkig met het vestigen van voorkeursrecht. Zo’n besluit moet zorgvuldig worden voorbereid en gemotiveerd. Een gemeente kan niet zomaar een voorkeursrecht vestigen op een stuk grond, daar is Vught intussen wel achter. Er moet een maatschappelijke noodzaak zijn. Daarbij speelt geen rol dat de ontwikkeling, zoals de bouw van woningen, op dit moment niet gerealiseerd kan worden. Alleen als overduidelijk is dat de beoogde ontwikkeling ook in de toekomst niet kan worden gerealiseerd dan is het voorkeursrecht niet mogelijk.
Dat voorkeursrecht is alleen maar urgenter geworden nu alle gemeenten vanaf 1 juli 2027 een volkshuisvestingsprogramma moeten opstellen. Dat programma moet inzicht geven in wat er gebouwd moet worden, voor wie en waar. Twee derde (66%) van de nieuwbouw moet uit betaalbare woningen (sociale huur, middenhuur en betaalbare koop) bestaan waaronder 30% sociale huur. In het Bestuursakkoord van Gemeentebelangen, VVD en SamenLokaal staan derhalve ook precies deze percentages. Maar vanaf 1 juli is er dus de wettelijke plicht: wat, voor wie en waar.
Om te bouwen is grond nodig. Met voorkeursrecht verwerft de gemeente een betere positie op de woningmarkt omdat de eigenaar zijn grond bij verkoop eerst aan de gemeente moet aanbieden. De locatie van de Matador, de metaalfabriek in Helvoirt, komt op 1 april vrij en daarmee een locatie van zo’n 15.000 vierkante meter. Voor woningbouw, middenin het centrum van Helvoirt, een ideale plek. Het vertrek van de Matador wordt op 26 augustus met een persbericht bekendgemaakt maar is al veel langer bekend. Vught onderhandelt al minstens een jaar met de directie van Matador. Als Vught voorkeursrecht op de grond van Matador had gevestigd zou het zekerheid hebben gehad dat het vastgoed niet in de markt wordt gezet waardoor de gemeente misgrijpt. Een projectontwikkelaar kan een (veel) hoger bod doen en veel sneller handelen dan een gemeente.
Maar kennelijk is die stap niet nodig. Het bedrijf heeft in Helvoirt altijd een goede verstandhouding gehad met de bewoners en een rol gespeeld in de dorpsgemeenschap. Wellicht is het niet vestigen van voorkeursrecht tussen het bedrijf en het college uitonderhandeld. Vooralsnog houdt de directie, naar eigen zeggen, projectontwikkelaars buiten de deur. Het ‘extraatje op de prijs’ dat Matador daardoor verliest zal het terug willen zien. Verkoop, verhuur of verpachten van de grond, het is nog niet duidelijk.
Vught staat voor een grote woningbouwopgave. Actieve grondpolitiek en regie op het grondbeleid, ook via voorkeursrecht, is vaak onvermijdelijk. Strategische gronden op lange termijn verwerven is dan noodzakelijk. De nabije toekomst zal leren of het gemeentebestuur in het geval van Matador door niet in te grijpen via voorkeursrecht een goede keus heeft gemaakt.
